در بسیاری از روابط تجاری، اختلاف از جایی آغاز می‌شود که طرفین هنگام انعقاد قرارداد، تصور روشنی از بروز اختلاف ندارند. معامله انجام می‌شود، کالا تحویل داده می‌شود، خدمات ارائه می‌گردد و فاکتور صادر می‌شود؛ اما چند ماه بعد، اختلاف بر سر مبلغ، کیفیت خدمات، نحوه محاسبه بدهی یا زمان پرداخت شکل می‌گیرد. در این مرحله، طرفین معمولاً به دنبال راهی برای حل اختلاف هستند که هم معتبر باشد و هم هزینه و زمان کمتری به آن‌ها تحمیل کند.
راه‌حل را می‌توان از همان زمان صدور فاکتور پیش‌بینی کرد؛ حتی با درج یک خط متن حقوقی مناسب.
چرا باید اختلافات ناشی از فاکتور را به داوری ارجاع داد؟
فاکتور در بسیاری از معاملات تجاری، سندی برای ثبت مشخصات کالا یا خدمات، مبلغ معامله و تعهدات مالی طرفین است. با این حال، درج اطلاعات مالی در فاکتور به‌تنهایی به معنای پیش‌بینی سازوکار حل اختلاف نیست. اگر میان صادرکننده و دریافت‌کننده فاکتور اختلافی ایجاد شود، نبود توافق روشن درباره مرجع رسیدگی می‌تواند مسیر حل اختلاف را طولانی‌تر و پیچیده‌تر کند.
داوری این امکان را فراهم می‌کند که طرفین، به‌جای مراجعه مستقیم به دادگاه برای رسیدگی ماهوی به اختلاف، حل‌وفصل اختلافات قابل ارجاع به داوری را به داور یا نهاد داوری مورد توافق خود بسپارند. در حقوق ایران، مواد ۴۵۴ و بعد قانون آیین دادرسی مدنی، چارچوب ارجاع اختلاف به داوری را تنظیم می‌کنند.
از منظر کسب‌وکار، مزایای پیش‌بینی داوری عبارت‌اند از:
۱. پیش‌بینی‌پذیری حقوقی: طرفین از ابتدا درباره مسیر رسیدگی به اختلاف توافق می‌کنند.
۲. تخصص در رسیدگی: با انتخاب مناسب داور یا نهاد داوری، امکان رسیدگی متناسب با ماهیت اختلافات تجاری فراهم می‌شود.
۳. مدیریت زمان و هزینه: فرایند داوری می‌تواند متناسب با توافق طرفین، ساده‌تر و متمرکزتر طراحی شود؛ هرچند سرعت و هزینه آن به شرایط پرونده و سازوکار داوری بستگی دارد.
۴. کاهش ابهام در روابط تجاری: طرفین پیش از وقوع اختلاف، درباره شیوه حل آن تصمیم گرفته‌اند.
یک خط در زیر فاکتور؛ یک تصمیم مهم حقوقی
فرض کنید یک شرکت خدمات خودرویی، خدماتی به ارزش ۱۵۰ میلیون تومان به یک مشتری حقوقی ارائه کرده است. فاکتور صادر و خدمات انجام شده، اما مشتری بخشی از مبلغ را نمی‌پردازد و درباره کیفیت خدمات نیز ادعایی مطرح می‌کند. اگر توافق روشنی درباره داوری وجود نداشته باشد، تعیین مسیر رسیدگی به اختلاف می‌تواند با پیچیدگی‌های بیشتری همراه شود.
در مقابل، اگر طرفین پیش‌تر با درج و پذیرش یک شرط داوری معتبر توافق کرده باشند، می‌توانند اختلافات مشمول آن شرط را مطابق سازوکار تعیین‌شده پیگیری کنند.
برای این منظور، متن پیشنهادی زیر می‌تواند مبنای درج شرط داوری در فاکتور یا اسناد معاملاتی قرار گیرد:
«کلیه اختلافات و دعاوی ناشی از این فاکتور یا مرتبط با آن، از جمله در خصوص تفسیر، اعتبار، اجرا، پرداخت مطالبات و خسارات، به داوری مؤسسه یا مرکز داوری آربیتو، مطابق قواعد داوری مورد توافق طرفین ارجاع می‌شود و رأی داور در حدود قوانین لازم‌الاجرا برای طرفین قطعی و لازم‌الاتباع خواهد بود.»
آربیتو می‌تواند با فراهم‌کردن امکان تنظیم شرط داوری متناسب با نوع معامله، درج آن در فاکتور، پیش‌فاکتور، سفارش خرید یا قرارداد و ثبت توافق طرفین، به کسب‌وکارها کمک کند تا مدیریت اختلاف را به مرحله پس از وقوع آن موکول نکنند.
نکته اساسی، صرفاً نوشتن یک جمله نیست؛ بلکه تبدیل آن جمله به توافقی روشن، معتبر و قابل استناد است. انتخاب درست مرجع داوری، تعیین موضوع اختلافات مشمول شرط، مشخص‌کردن قواعد رسیدگی و ثبت پذیرش طرفین، اجزای اصلی این فرایند هستند.
در معاملات پرتکرار، به‌ویژه در روابط میان شرکت‌ها، فروشندگان، تأمین‌کنندگان و ارائه‌دهندگان خدمات، همین اقدام کوچک می‌تواند بخشی از یک سیاست منسجم مدیریت ریسک حقوقی باشد.
دیدگاه‌ها ۰